نقش هنر در جنگ ها

به  گزارش پایگاه خبری آینه مردم: ولی آنچه از میان تعاریف مختلف از هنر می توان بدست آورد این است که هنر خلاقانه ترین بیان بشری برای انتقال احساسات ، منطق ، فرهنگ ، سنت ها و …  خلق شده است.

در هنر، انتقال پیام از اهمیت بالایی برخوردار است. هنر به عنوان یک زبان بصری، حسی و مفهومی، ابزاری قدرتمند برای انتقال ایده‌ها، احساسات و ارزش‌ها به مخاطبان است.

بنابراین هنرمند نباید این جایگاه ویژه را برای انتقال پیام شخصی  سطحی و یا سفارش شده تقلیل بدهد.

زبان هنر برای انتقال پیام گویا تر از هر ابزار دیگری است بنابراین  هنری که برای تاثیر گذاری برای یک جامعه خلق می شود مطمنا برای مخاطبان خود دارای پیام ارزشمندی می باشد .

هنرهمواره ابزار قدرتمند در بازتاب واقعیت های اجتماعی ، سیاسی و تاریخی بوده است.

در دوران جنگ ، هنر نه تنها به عنوان یک رسانه برای ثبت وقایع ، بلکه به عنوان ابزاری برای تبلیغات تحریک احساسات ملی ، تقویت روحیه مقاومت و حتی اعتراض به خشونت مورد استفاده قرار گرفته است.

دولت ها و جنبش های سیاسی در طول تاریخ از هنر برای توجیه جنگ، بسیج نیرو ها و ایجاد نفرت از دشمن استفاده کرده اند.

پیشینه هنر در جنگ از پیشینه طولانی تری برخوردار بوده است . زیرا انسانها با هر دلیلی که با هم جنگ کرده باشند  جنگ زندگی آنان را تحت تاثیر قرار داده است بنابراین هنر که زاییده تخیل ، احساس و منطق بشری است نیز تحت تاثیر جنگ ها قرارگرفته است.

در طول تاریخ بشری در آثار هنرمندان بسیاری اعم از شعر و نقاشی و تیاتر و فیلم و … تاثیر جنگ بخوبی نمایان می باشد.

تا قبل از قرن ۱۸ ام هنرمندان وظیفه داشتند وقتی جنگی اتفاق می افتاد از طریق نقاشی بازنمایی کرده تا آن را حفظ و توصیف و تفسیر بکنند بنابراین بین هنرمند و جنگجو نوعی تعامل وجود داشت  زیرا  پادشاهان می خواستند با این نقاشی ها فتوحات و دلاوری هایشان  جاودان باقی بماند.

آثاری مثل  نقاشی استاد کمال الدین بهزاد  که نبرد اسکندر و داراب را به تصویر کشید و یا نقاشی ناپلئون در حال عبور از آلپ و … نمونه هایی از این مورد هستند.

در کشور های اروپایی بعد از شکل گیری تمدن های بزرگ هنر در راستای بقای کشور و سلاطین بود تا خود را فاتح پرابهت نشان دهند.

و برای ستایش و ماندگاری پیروزی ها و فتوحات خود از هنر های مختلفی چون نقاشی ، مجسمه سازی، حکاکی ، تزئینات داخلی قصر ها و بیشتر بوسیله شعر و موسیقی استفاده کردند.

علاوه بر جنگ ها در پیشبرد انقلاب ها نیز هنر نقش اساسی داشته است مانند نقش ادبیات در انقلاب فرانسه و یا در انقلاب روسیه که سینما نقش محوری داشت ویا می توان به تاثیر شعر در در انقلاب شیلی اشاره کرد.

و همچنین می توان به نقش گرافیست های رنگین پوست در اعتراضات علیه نژاد پرستی در ایالات متحده پرداخت که برای نشان دادن اعتراضات خود طرح های اعتراضی خود را در مکان های عمومی به تصویر می کشیدند و حتی در این برهه از اعتراضات نوعی موسیقی اعتراضی توسط رنگین پوستان آمریکایی ابداع و خلق شد.

هنر در جنگ ها به عنوان ابزاری هستند که میتواند بی طرفانه واقعیت را انکاس ویا مغرضانه به تحریف حقیقت جنگ بپردازد .

به عنوان مثال  در دهه های اخیر هنر عکاسی ابزاری بوده در انعکاس وضعیت سیاسی جهان ، در خیلی از موارد عکاسانی بوده اند که جانبدارانه و مغرضانه اهداف جنگ ها را وارونه نشان  دادند که نمونه های آن را می توان به جنگ های آمریکا با عراق و امریکا با افغانستان اشاره کرد که عکاسان مطرحی که در نشریات معتبر آمریکایی کار می کردند تلاششان بر این بود که نشان دهند آمریکا ناجی جهان است

در حالی که عکاسان جنگ باید وفادار به صحنه و حقیقت باشند و به عنوان یک رسانه بی طرف به انعکاس واقیت های موجود بپردازد.

در عصر حاضر صنعت سینما نیز بی تاثیر از جنگ نبوده بلکه دربسیاری از موارد در تبلیغ و یا نکوهش جنگ ها نقش اساسی و بی بدیلی داشته است هنرمندان مستقل  بسیاری مانند هارولد پینتر در این عرصه ظهور کردند که با آثار خود به نکوهش و نقد جنگ ها پرداخته و یا در مقابل آن سردمداران  و تهیه کنندگان کمپانی هالیوود بود که با نگاه سفارشی و جانبدارانه و با هدف سلطه جویانه به تبلیغ اهداف استعماری ایالات متحده پرداخته است.

اما با وارد  شدن به عصر دیجیتال و ظهور گوشی های هوشمند و خلق فضای مجازی تأثیرات قابل توجهی در جنگ‌ها ،  به دلیل  تسهیل ارتباطات، افزایش آگاهی، و امکانات تبلیغاتی و اطلاعاتی  گذاشته شد.

اکنون با دسترسی راحت تر مخاطبان به این تکنولوژی موجب شد خوراک فکری طرف های درگیر در انواع و روش های مختلف  وسیله این پلتفرم در سطح جامعه گسترش یابد.

بنابر این هنر در اشکال مختلف در جنگ ها می تواند هم ابزار قدرت باشد و هم سلاح مقاومت از یک سو حکومت ها از آن برای توجیه جنگ استفاده می کنند و از سوی دیگر هنرمندان مستقل با روایت رنج ها وجدان بیدار جامعه هستند که می توانند مظلومیت رنج دیدگان را در طول تاریخ ثبت و ضبط بکنند.

نویسنده یادداشت : “دکتر مرجان حسین زاده ” مدرس فلسفه هنر