جوانی جمعیت و بستر‌سازی فرهنگی؛ از نظریه تا ضرورت اجرا

به گزارش پایگاه خبری آینه مردم: 

در چنین شرایطی، قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب ۱۴۰۰ با ۷۳ ماده به‌عنوان چارچوب اصلی سیاست‌گذاری جمعیتی کشور تدوین شده است. با این حال، بسیاری از کارشناسان بر این باورند که تا زمانی که «بستر‌سازی فرهنگی» به‌عنوان رکن اساسی این قانون جدی گرفته نشود، تحقق اهداف آن با مانع بزرگی روبه‌رو خواهد بود.

فرهنگ؛ کلیدواژه گمشده در سیاست‌های جمعیتی

رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت، فرهنگ، تربیت و سبک زندگی را مهم‌ترین مولفه در جوانی جمعیت دانسته است. با این حال، یکی از بزرگ‌ترین خلأهای موجود، عدم هم‌راستایی سیاست‌های فرهنگی با اهداف جوانی جمعیت عنوان شده است. به عبارت دیگر، مشوق‌های مالی و حمایت‌های معیشتی هرچند ضروری هستند، اما بدون تغییر نگرش‌ها و باورهای فرهنگی جامعه، نمی‌توانند به تنهایی مسیر کاهش جمعیت را معکوس کنند.

کارشناسان حوزه جمعیت معتقدند موفقیت قانون جوانی جمعیت در گرو رفع ضعف‌های اجرایی، تقویت فرهنگ‌سازی و تغییر نگرش‌های اجتماعی است. سیاست‌های جوانی جمعیت زمانی موفق خواهد بود که در کنار حمایت‌های اقتصادی، به آموزش، فرهنگ‌سازی، تقویت بنیان خانواده و تربیت نیز توجه شود.

فرهنگ غلط؛ میراثی که باید بازخوانی شود

یکی از مهم‌ترین موانع پیش‌روی جوانی جمعیت، «فرهنگ غلط» نهادینه‌شده در جامعه است. سال‌ها شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» در اذهان عمومی ترویج شده و این فرهنگ‌سازی معکوس، امروز به یکی از پاشنه‌های آشیل فرزندآوری تبدیل شده است. جبران این میراث فرهنگی، نیازمند تلاشی گسترده، مستمر و همه‌جانبه است.

دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به آمار پیمایش ملی «تمایلات ایرانیان به فرزندآوری» گفته است که ۷۷ درصد زوجین تمایلی به فرزندآوری ندارند. این آمار نشان می‌دهد که تغییرات فرهنگی هنوز به سطح مطلوب نرسیده و فاصله عمیقی میان «تمایل» و «واقعیت» در فرزندآوری خانواده‌های ایرانی وجود دارد.

رسانه‌ها و آموزش؛ دو بال تحول فرهنگی

نقش رسانه‌ها در این مسیر نقشی کلیدی ارزیابی شده است. یک پژوهشگر خانواده و جمعیت نیز با اشاره به نقش صداوسیما، اظهار کرده است که رسانه ملی باید یک برنامه جامع ۱۰ساله برای فرهنگ‌سازی جوانی جمعیت تدوین کند. با این حال، منتقدان معتقدند که در حال حاضر، پرداختن به موضوع جوانی جمعیت در رسانه ملی بسیار خالی و ناقص است.

آموزش و پرورش نیز به‌عنوان بستری برای تحول نسل‌آینده، نقشی بی‌بدیل دارد. مسئولان تاکید کرده‌اند که در حوزه کتاب‌های درسی ظرفیت گسترده‌ای برای ترویج فرهنگ خانواده و جوانی جمعیت ایجاد شده است. با این حال، آموزش به‌عنوان «ضلع کمتر دیده‌شده سیاست‌های جوانی جمعیت» همچنان نیازمند توجه و سرمایه‌گذاری بیشتر است.

از شعار تا عمل؛ فاصله‌ای که باید پر شود

با وجود تمام این تاکیدات، برخی کارشناسان به نافرجامی سیاست‌های جمعیتی اشاره دارند. گزارش‌ها حاکی از آن است که قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده به هیچ وجه به شکل صحیح اجرا نشده است، نه در حوزه تخصیص خودرو، نه در تحویل زمین و نه در تأمین منابع تسهیلات. این شکاف میان قانون و اجرا، خود به یکی از موانع اصلی تبدیل شده است.

تحقق اهداف قانون جوانی جمعیت را نیازمند فرهنگ‌سازی و جهاد تبیین است و بر استفاده از ظرفیت رسانه تاکید می توان کرد. همچنین  مراکز علمی و دانشگاهی، می بایست  آسیب‌شناسی دقیقی از مشکلات اجرایی قانون انجام دهند تا در اصلاح مسیر سیاست‌گذاری‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

نتیجه‌گیری؛ بازگشت به ریشه‌ها

به نظر می‌رسد آنچه امروز بیش از هر چیز نیاز است، نه صرفاً تصویب قوانین جدید یا افزایش مشوق‌های مالی، بلکه عزمی جدی برای بستر‌سازی فرهنگی در تمامی ابعاد زندگی اجتماعی است. از محتوای رسانه‌ها و کتاب‌های درسی گرفته تا الگوهای مصرف و سبک زندگی شهری، همه و همه باید در مسیری بازتعریف شوند که خانواده‌محوری و فرزندآوری را نه یک هزینه، بلکه یک ارزش و سرمایه‌گذاری برای آینده معرفی کند.

یادداشت از : علی اعتباری

انتهای پیام/